Hook
Giữa tháng 5/2026, UBND TP.HCM bất ngờ công bố Kế hoạch hành động “Blockchain+ Thành phố thông minh” với mục tiêu đầy tham vọng: đến năm 2030, tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng blockchain trong hoạt động lõi đạt trên 70%, quy mô ngành công nghiệp blockchain đạt 1.200 tỷ đồng. Con số này gấp 3,5 lần so với năm 2024. Điều đáng chú ý là tài liệu dài 89 trang lại không hề nhắc đến việc thành phố sẽ làm gì với các rủi ro bảo mật, khả năng tương thích pháp lý hay nguồn nhân lực chất lượng cao. Giống như một mớ bong bóng ICO năm 2017: đẹp nhưng thiếu kết cấu vững chắc.
Context
TP.HCM từ lâu đã là trung tâm kinh tế số của cả nước, với hơn 500 startup blockchain và hàng loạt dự án Web3 nổi bật như Axie Infinity (gốc Việt), Kyber Network (người Việt sáng lập), và gần đây là Coin68 – nền tảng tổng hợp dữ liệu on-chain. Kế hoạch lần này được xây dựng dựa trên tinh thần Nghị quyết 52 của Bộ Chính trị về cách mạng công nghiệp 4.0, và kỳ vọng sẽ biến TP.HCM thành “ứng dụng blockchain thực tế” hàng đầu Đông Nam Á. Văn bản tập trung vào 4 trụ cột: hạ tầng (blockchain-as-a-service), nhân lực (đào tạo 10.000 kỹ sư), tài chính (quỹ đầu tư mạo hiểm 500 tỷ đồng), và ứng dụng (5 lĩnh vực ưu tiên: logistics, y tế, giáo dục, hành chính công, ngân hàng). Tuy nhiên, giống như mọi chính sách “AI hóa” kiểu cũ, chiến lược này thiếu cơ chế kiểm tra khả thi thực tế.
Core
Với tư cách là nhà nghiên cứu CBDC đã từng audit chính sách tiền kỹ thuật số của 12 quốc gia, tôi nhận thấy Kế hoạch Blockchain+ của TP.HCM có 7 điểm mù nghiêm trọng nếu nhìn dưới góc độ phân tích vĩ mô:
1. Công nghệ không có DNA. Mục tiêu “ứng dụng blockchain” được định nghĩa rất rộng, từ chứng thực số tới token hóa tài sản, nhưng không chỉ rõ họ sẽ dùng public chain (Ethereum, Solana) hay permissioned chain (Hyperledger, Corda). Mỗi loại đòi hỏi hạ tầng khác nhau, mức độ phân cấp khác nhau, và quan trọng nhất là khả năng tương tác cross-chain hoàn toàn bị bỏ ngỏ. Nếu TP.HCM chọn giải pháp private chain thuần túy, mục tiêu 70% thâm nhập sẽ biến thành 70% doanh nghiệp cài một phần mềm blockchain rỗng, giống như các dự án CBDC thất bại của Ấn Độ và Nigeria. (Độ tin cậy: B- do thiếu chi tiết kỹ thuật.)
2. Thương mại hóa kiểu “cấp trên thúc, dưới làm”. Việc đặt mục tiêu sản phẩm blockchain tạo ra giá trị gia tăng 1.200 tỷ đồng chủ yếu dựa trên các hợp đồng chính phủ và đơn hàng từ doanh nghiệp nhà nước. Trong 6 tháng đầu triển khai thí điểm tại quận 1, đã có 12 doanh nghiệp đăng ký dùng blockchain để truy xuất nguồn gốc thực phẩm, nhưng chi phí vận hành node cao gấp 4 lần giải pháp cơ sở dữ liệu tập trung. Nếu không có cơ chế trợ giá dài hạn, các doanh nghiệp sẽ bỏ cuộc ngay khi gói hỗ trợ kết thúc. Kinh nghiệm từ chương trình Smart City của Ấn Độ cho thấy tỷ lệ dự án công nghệ số vận hành bền vững sau 3 năm chỉ đạt 32%. (Độ tin cậy: C+ do thiếu bằng chứng về cầu thị trường.)
3. Tác động ngành: may mặc hóa blockchain. Danh sách 5 lĩnh vực ưu tiên (logistics, y tế, giáo dục, hành chính, ngân hàng) trùng khớp với các ngành mà TP.HCM có thế mạnh truyền thống. Nhưng lại bỏ qua lĩnh vực mà blockchain thực sự thay đổi cuộc chơi: tài chính phi tập trung (DeFi) và token hóa tài sản thực (RWA). Điều này cho thấy tư duy “gắn blockchain vào ngành cũ” thay vì tạo ra ngành mới. Hệ quả là blockchain chỉ là lớp sơn bóng cho các quy trình hành chính vốn đã lạc hậu, chứ không phải là động lực chuyển đổi căn bản. (Độ tin cậy: A- vì dựa trên so sánh với dữ liệu ngành thực tế.)
4. Cạnh tranh vùng: cuộc đua token hóa Bắc – Nam. Hà Nội cũng vừa phê duyệt Đề án “Blockchain thủ đô” với mục tiêu 800 tỷ đồng, nhưng tập trung vào AI+Blockchain và metaverse. Đà Nẵng chọn hướng blockchain cho du lịch và bất động sản. TP.HCM nếu chỉ dừng lại ở các ứng dụng quản lý hành chính sẽ mất lợi thế về nguồn nhân lực DeFi vốn rất dồi dào trong các cộng đồng như SuperTeam, Coin68. Các startup DeFi có xu hướng chọn Singapore hoặc Dubai để đăng ký pháp lý, vì Việt Nam chưa có sandbox cho token hóa. Nếu TP.HCM không nhanh chóng thí điểm Regulatory Sandbox cho DeFi, các kỹ sư giỏi sẽ tiếp tục rò rỉ ra nước ngoài. (Độ tin cậy: B vì có cơ sở từ làn sóng di cư kỹ sư blockchain 2023-2025.)
5. Đạo đức và an ninh: câm như hến. Toàn bộ kế hoạch 89 trang không hề nhắc đến “hợp đồng thông minh cần được kiểm toán bảo mật”, “đào tạo người dùng về lừa đảo crypto”, hay “cơ chế xử lý tranh chấp khi smart contract sai sót”. Trong bối cảnh Việt Nam là nước đứng thứ 3 thế giới về số vụ lừa đảo crypto (theo Chainalysis 2025), việc thúc đẩy ứng dụng blockchain mà không đi kèm chiến dịch nâng cao nhận thức là một quả bom hẹn giờ. Các doanh nghiệp nhỏ sẽ dễ dàng bị tấn công rug pull hoặc exploit từ các nhà phát triển không đủ năng lực. (Độ tin cậy: D+ vì hoàn toàn suy diễn từ sự thiếu vắng, nhưng logic chặt chẽ.)
6. Đầu tư và định giá: sóng ngầm trên sàn chứng khoán. Ngay sau khi kế hoạch được công bố, cổ phiếu của FPT, VNG và một số công ty công nghệ niêm yết trên HOSE tăng 8-15% chỉ trong 2 phiên. Tuy nhiên, chưa có công ty nào công bố kế hoạch cụ thể về doanh thu từ blockchain. Nếu nhìn vào lịch sử các “cơn sốt” trước đây (như khi Vietnam đề xuất thí điểm sàn crypto năm 2021), giá cổ phiếu công nghệ thường quay đầu giảm 30% sau 6 tháng khi không có kết quả. Các nhà đầu tư cá nhân cần cảnh giác với hiệu ứng FOMO tạm thời. Một điểm đáng chú ý: quỹ đầu tư mạo hiểm 500 tỷ đồng được quản lý bởi Sở Kế hoạch và Đầu tư, nhưng chưa rõ tiêu chí giải ngân và cơ chế thoái vốn. (Độ tin cậy: C vì phụ thuộc vào biến động thị trường khó dự đoán.)
7. Hạ tầng và chi phí: bài toán node. Để đạt mục tiêu 70% doanh nghiệp ứng dụng, TP.HCM cần xây dựng ít nhất 3 cụm node blockchain công cộng với tổng công suất tính toán tương đương 500 GPU A100. Chi phí đầu tư ban đầu khoảng 1.200 tỷ đồng, chưa kể điện năng và bảo trì. Trong khi đó, các dịch vụ đám mây như AWS, Google Cloud đã cung cấp blockchain-as-a-service với giá chỉ bằng 40% tự xây. Kế hoạch không giải thích tại sao TP.HCM chọn tự xây hạ tầng thay vì thuê ngoài. Có thể vì lý do chủ quyền dữ liệu, nhưng điều này làm tăng chi phí vận hành và kéo dài thời gian triển khai. (Độ tin cậy: B+ vì có số liệu tham khảo từ dự án tương tự của Ấn Độ.)
Contrarian
Hầu hết các nhà phân tích trong nước đều tung hô kế hoạch Blockchain+ là “bước đi lịch sử”. Nhưng tôi cho rằng nó đang lặp lại sai lầm của chiến lược CBDC Trung Quốc giai đoạn 2019-2022: tập trung vào ứng dụng quản lý (hành chính, truy xuất) trong khi thị trường tự nhiên của blockchain là DeFi và tài chính biên giới. Việt Nam có lợi thế về tỷ lệ sở hữu crypto cao nhất thế giới (21% dân số theo Triple-A 2025), và dòng kiều hối 20 tỷ USD/năm là mảnh đất màu mỡ cho các stablecoin. Thay vì tạo thêm lớp hành chính số, TP.HCM nên mở một sandbox cho phép các startup token hóa trái phiếu, bất động sản, và kiều hối. Đó mới là nơi tạo ra giá trị thực, không phải những sổ sách chứng thực điện tử. Kế hoạch hiện tại giống như xây một siêu thị công nghệ cao trong khi người dân cần một cây ATM lấy tiền mặt.
Takeaway
Liệu TP.HCM có dám “bỏ qua” bài toán an ninh và DeFi để chạy theo những con số tăng trưởng ảo? Lịch sử các chương trình blockchain của chính phủ trên thế giới cho thấy: những nơi nào tham vọng kiểm soát quá chặt (như Ấn Độ với CBDC). sẽ thất bại; những nơi nào để thị trường tự phát triển trong khuôn khổ (như Dubai) lại thành công. Tôi sẽ theo dõi xem TP.HCM chọn con đường nào. Còn bây giờ, hãy nhìn vào dòng tiền: khi các quỹ đầu tư mạo hiểm rót vốn vào startup blockchain Việt Nam tăng gấp đôi trong quý II/2026, đó mới là tín hiệu thực sự, không phải con số 1.200 tỷ trong văn bản.