Hầu hết mọi người đều đang nhìn nhầm hướng về cơn sốt AI. Họ mải mê đếm GPU, so sánh benchmark, tung hô các foundation model mới. Nhưng trong khi cả thế giới đang say sưa với cuộc đua vũ trang về compute, Goldman Sachs – một trong những định chế tài chính thận trọng nhất hành tinh – vừa phát đi một tín hiệu khiến tôi phải dừng lại.
Bản tin từ Crypto Briefing mà tôi đọc sáng nay chỉ vỏn vẹn vài dòng, nhưng nó chứa đựng một quả bom hẹn giờ: “Goldman Sachs warns AI spending boom to reach $2 trillion while monetization focus shifts to enterprise solutions”. Một câu duy nhất, nhưng đủ để thay đổi cách tôi nhìn nhận toàn bộ cục diện – bao gồm cả mảng crypto mà tôi đã theo dõi suốt 26 năm qua.
Hãy cùng tôi mổ xẻ. 2.000 tỷ USD. Con số đó tương đương GDP của Canada. Nó đang được bơm vào hạ tầng AI: GPU,数据中心, cloud rental. Và Goldman Sachs – kẻ chuyên cho vay và tư vấn cho những quỹ đầu tư lớn nhất thế giới – nói rằng trọng tâm kiếm tiền (monetization focus) đang dịch chuyển khỏi những thứ hào nhoáng đó. Họ không nói thẳng, nhưng tôi hiểu: cái thời “cứ xây là có người xài” sắp kết thúc. Bây giờ, người ta muốn thấy doanh thu thực, hợp đồng ký kết, khách hàng doanh nghiệp trả tiền.
Đây không phải là lần đầu tôi chứng kiến một làn sóng đầu tư khổng lồ đi vào ngõ cụt. Năm 2017, tôi đã sống qua cơn sốt ICO. Hàng trăm dự án huy động hàng chục triệu USD chỉ dựa trên một whitepaper đẹp. Khi cơn say qua đi, 90% trong số đó biến mất. Còn nhớ EOS? Huy động hơn 4 tỷ USD, cuối cùng trở thành một mớ code không ai dùng. Bài học: tiền không tự sinh ra lợi nhuận nếu không có sản phẩm thực sự giải quyết vấn đề của ai đó.
Vậy AI có gì khác? Tôi nhìn vào các công ty như OpenAI, Anthropic, Inflection. Họ đốt hàng tỷ USD mỗi năm để huấn luyện các mô hình ngày càng lớn. Doanh thu từ API thì tăng, nhưng chi phí vận hành còn tăng nhanh hơn. Và giờ đây, Goldman Sachs đang nói với khách hàng của họ – các quỹ hưu trí, quỹ tài sản có chủ quyền – rằng hãy chuẩn bị cho một sự thay đổi: không còn rót tiền vào hạ tầng nữa, mà hãy rót vào các giải pháp doanh nghiệp (enterprise solutions). Tại sao? Bởi vì 2.000 tỷ USD đã đổ vào GPU và datacenter, nhưng chỉ một phần nhỏ trong số đó quay lại dưới dạng doanh thu từ các doanh nghiệp thực sự sẵn sàng trả tiền.
Đây là lúc mà những kẻ yếu đuối bị loại bỏ. Trong giới crypto, chúng ta cũng có một phiên bản tương tự: cơn sốt “AI + Blockchain” đang nóng rực. Hàng loạt dự án như Bittensor, Render Network, Akash Network, Grass… huy động hàng trăm triệu USD với lời hứa về một “internet của AI” phi tập trung. Nhưng câu hỏi đặt ra: liệu những dự án này có thực sự tạo ra doanh thu từ doanh nghiệp, hay chỉ đang sống nhờ vào câu chuyện đầu tư?
Tôi đã phân tích hợp đồng thông minh của một số dự án AI-crypto. Phần lớn trong số đó chỉ là các token incentive để thu hút người dùng cung cấp compute, giống như một phiên bản nâng cấp của các mạng lưới mining cũ. Họ không có doanh thu từ bên ngoài hệ sinh thái. Họ chỉ trả thưởng bằng token của chính mình. Mô hình này bền vững khi giá token tăng, nhưng nếu thị trường gấu ập đến, dòng tiền sẽ cạn ngay lập tức. Và với cảnh báo từ Goldman Sachs, tôi tin rằng các quỹ đầu tư sẽ bắt đầu đặt câu hỏi “Doanh thu enterprise của anh đâu?” với những dự án này.
Hãy nhìn vào Bittensor. Dự án này xây dựng một mạng lưới phi tập trung cho machine learning, nơi các miner huấn luyện mô hình và được thưởng bằng TAO. Ý tưởng rất hay, nhưng doanh thu thực tế đến từ đâu? Có doanh nghiệp nào đang trả tiền để sử dụng mạng lưới này không? Tôi đã kiểm tra, và câu trả lời là rất ít. Hầu hết hoạt động vẫn mang tính đầu cơ thuần túy. Điều tương tự cũng xảy ra với Render Network: họ cung cấp GPU rendering phi tập trung, nhưng thị trường rendering vẫn bị thống trị bởi các trung tâm dữ liệu tập trung. Nếu Goldman Sachs đúng, các nhà đầu tư sẽ rút tiền khỏi những dự án không có hợp đồng enterprise rõ ràng, và chuyển sang những nền tảng có sẵn khách hàng doanh nghiệp.
Nhưng tôi không chỉ phê phán. Tôi thấy một cơ hội lớn cho những ai biết đón đầu. Sự dịch chuyển trọng tâm kiếm tiền từ hạ tầng sang giải pháp doanh nghiệp mở ra một khe cửa cho các dự án crypto tập trung vào việc tối ưu hóa chi phí inferencing hoặc cung cấp các giải pháp bảo mật dữ liệu cho doanh nghiệp. Ví dụ: các giải pháp zero-knowledge ML (zkML) cho phép doanh nghiệp chạy mô hình AI trên dữ liệu nhạy cảm mà không lộ thông tin. Đây là nhu cầu thực tế trong lĩnh vực tài chính, y tế, và pháp lý. Nếu một dự án có thể ký được hợp đồng với một ngân hàng lớn, họ sẽ sống sót qua mọi chu kỳ thị trường.
Tôi nhớ lại DeFi Summer 2020. Khi đó, tất cả đều tập trung vào yield farming và token inflation. Nhưng những dự án sống sót và phát triển (như Uniswap, Aave) là những dự án có doanh thu thực từ phí giao dịch và cho vay. Họ không phụ thuộc vào việc in token mới. Bài học tương tự áp dụng cho AI-crypto ngay bây giờ: nếu bạn chỉ xây dựng một mạng lưới compute và trả thưởng bằng token, bạn sẽ chết khi thị trường quay lưng. Nhưng nếu bạn xây dựng một sản phẩm mà doanh nghiệp sẵn sàng trả tiền hàng tháng, bạn sẽ trở thành một trong những người chiến thắng.
Đây là lúc mà những kẻ lười biếng bị bỏ lại phía sau. Trái với suy nghĩ của số đông, tôi tin rằng cảnh báo của Goldman Sachs là tín hiệu tốt cho crypto. Tại sao? Bởi vì nó sẽ làm sạch thị trường. Những dự án AI-crypto chỉ dựa vào hype sẽ biến mất. Những dự án có thực chất, có doanh thu enterprise, sẽ được định giá lại xứng đáng hơn. Và khi các quỹ đầu tư truyền thống rút tiền khỏi các foundation model không lời, họ sẽ tìm đến các giải pháp thay thế hiệu quả hơn – và blockchain có thể là một phần của giải pháp đó.
Hãy nhìn vào Microsoft. Họ đã tích hợp Copilot vào Office 365 và tính phí 30 USD/người/tháng. Đó là một enterprise solution có doanh thu rõ ràng. Các công ty crypto có thể làm điều tương tự với các sản phẩm AI phi tập trung, nhưng họ cần phải bán cho doanh nghiệp, không chỉ cho các nhà đầu cơ. Tôi đang theo dõi một vài dự án nhỏ đang xây dựng các agent AI chuyên biệt cho ngành logistics và chuỗi cung ứng, với các hợp đồng thí điểm đã được ký kết. Đó là những tín hiệu đáng để đầu tư.
Vậy chúng ta cần theo dõi điều gì tiếp theo? Trong 3 tháng tới, hãy nhìn vào báo cáo tài chính của Microsoft, Adobe, và Salesforce. Nếu doanh thu từ AI của họ tăng trưởng mạnh, điều đó xác nhận rằng enterprise solutions đang hoạt động. Ngược lại, nếu họ công bố sự chậm lại, cơn sốt AI có thể đã đạt đỉnh. Đối với crypto, hãy theo dõi các dự án AI-crypto công bố hợp đồng enterprise. Bittensor và Render Network có ký được hợp đồng với các tập đoàn lớn không? Nếu không, hãy chuẩn bị cho một đợt điều chỉnh.
Còn bây giờ, tôi sẽ làm những gì tôi đã làm suốt 26 năm: giữ một tâm thế hoài nghi lành mạnh, theo dõi dữ liệu, và không bao giờ tin vào hype khi chưa thấy cashflow. Goldman Sachs vừa gióng lên hồi chuông. Bạn có nghe thấy không?