NEAR hủy bỏ hoàn trả Gas cho nhà phát triển: Một bước đi táo bạo hay tự bắn vào chân?

Tôi vẫn nhớ cảm giác hồi hộp khi lần đầu tiên chạm tay vào OmiseGO năm 2017 — một dự án ICO hứa hẹn thay đổi thanh toán xuyên biên giới. Lúc đó tôi 24 tuổi, làm phân tích dữ liệu tại một startup fintech ở Dubai, và sự nhiệt tình của một ENFP đã khiến tôi đổ 1.000 USD vào đó. Kết quả? Tôi bán quá sớm ở mức lời 5 lần, rồi nhìn thị trường sụp đổ cuối năm. Bài học về sự thận trọng dựa trên dữ liệu đã in sâu vào máu. Hôm nay, khi đọc về quyết định của NEAR — thông qua bỏ phiếu quản trị để loại bỏ hoàn trả Gas cho nhà phát triển và chuyển toàn bộ phí thực thi vào đốt — tôi thấy một sự tương đồng: một sự thay đổi táo bạo, nhưng liệu có phải là một canh bạc quá lớn? Hãy cùng nhìn vào bức tranh vĩ mô. NEAR là một Layer 1 với mô hình kinh tế token từng được coi là thân thiện với nhà phát triển nhất: 30% phí thực thi được hoàn trả cho hợp đồng thông minh đã tạo ra giao dịch. Đây là một ưu đãi độc đáo, giúp NEAR thu hút nhiều dApp trong giai đoạn đầu. Nhưng với đề xuất HSP-027, 30% đó sẽ biến mất, thay vào đó là đốt 100% phí thực thi. Thay đổi này dự kiến có hiệu lực vào tháng 8 năm 2026 thông qua bản nâng cấp nearcore v2.14. Nhìn bề ngoài, nó đơn giản chỉ là một điều chỉnh kế toán: từ chuyển tiền cho nhà phát triển sang đốt. Nhưng sự thật, nó là một cuộc tái phân phối giá trị sâu sắc. Về mặt kỹ thuật, đây là một thay đổi có độ phức tạp thấp. Chỉ là thay đổi logic phân bổ phí trong mã nguồn client. Không có hợp đồng thông minh nào cần viết lại, không có di chuyển trạng thái phức tạp. Tuy nhiên, tôi không tìm thấy thông tin về kiểm toán bảo mật độc lập cho thay đổi này. Mặc dù logic đơn giản, bất kỳ sự thay đổi nào liên quan đến dòng tiền ở cấp giao thức đều nên được kiểm toán. Tôi sẽ đánh dấu đây là một rủi ro tiềm ẩn. Từ kinh nghiệm audit của tôi, một lỗi nhỏ trong logic đốt có thể dẫn đến việc đốt sai số lượng hoặc thậm chí không đốt, ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế token. Nhưng phần thú vị nhất nằm ở tokenomics. Trước đây, phí thực thi được chia làm 70% đốt, 30% hoàn trả cho nhà phát triển. Sau thay đổi, 100% phí thực thi sẽ bị đốt. Điều này có nghĩa là nguồn cung NEAR sẽ giảm nhanh hơn nếu mạng lưới hoạt động mạnh. Đây là một tín hiệu giảm phát rõ ràng — một câu chuyện mà thị trường rất thích. Nó làm tăng khả năng thu giữ giá trị cho người nắm giữ token, giống như EIP-1559 của Ethereum. Nhưng cần lưu ý: tính bền vững của giảm phát phụ thuộc vào khối lượng giao dịch thực tế. Nếu NEAR không tăng được hoạt động mạng, lượng đốt sẽ không đủ để bù đắp lạm phát từ phần thưởng khối. Tôi đã thấy nhiều dự án hứa hẹn giảm phát nhưng không có sử dụng thực tế, và cuối cùng token vẫn lạm phát. Về mặt thị trường, thông tin này có thể được coi là trung lập đến tích cực. Nó loại bỏ một lợi thế cạnh tranh khác biệt (hoàn trả Gas), nhưng đổi lại có một câu chuyện đơn giản hơn để bán cho các nhà đầu tư. Nhìn vào bối cảnh cạnh tranh: Ethereum đã đốt phí cơ bản từ EIP-1559; Solana đốt 50% phí; NEAR trước đây là một ngoại lệ thân thiện với nhà phát triển. Giờ đây, nó hòa vào dòng chính. Sự thay đổi này sẽ làm giảm sự khác biệt của NEAR, nhưng đồng thời giúp các nhà đầu tư dễ hiểu hơn. Từ góc nhìn của một nhà nghiên cứu thanh toán xuyên biên giới, tôi thấy điều này giống như việc một ngân hàng trung ương thay đổi chính sách lãi suất: rõ ràng hơn, nhưng có thể gây sốc cho những người quen với cơ chế cũ. Tuy nhiên, tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác. Đa số sẽ nói rằng việc đốt là tốt cho token. Nhưng hãy nhìn vào phía nhà phát triển. Nếu bạn là một nhà phát triển dApp trên NEAR, và 30% phí Gas bạn nhận được là một phần mô hình kinh doanh của bạn, thì quyết định này là một đòn giáng mạnh. Nó buộc bạn phải tìm cách kiếm tiền khác, như tính phí đăng ký hoặc tích hợp quảng cáo. Những đội ngũ yếu kém sẽ rời đi, những đội ngũ mạnh sẽ thích nghi. Nhưng trong ngắn hạn, hệ sinh thái có thể mất đi một số dApp quan trọng. Đây là một canh bạc: NEAR đặt cược rằng hiệu ứng giảm phát sẽ thu hút đủ vốn đầu cơ để bù đắp cho sự suy giảm của hệ sinh thái. Tôi không chắc điều đó sẽ xảy ra, dựa trên dữ liệu lịch sử từ các chuỗi khác. Về mặt quản trị, đây là một minh chứng cho thấy NEAR có một cơ chế quản trị hiệu quả. Đề xuất đã được thảo luận và thông qua. Nhưng câu hỏi là: ai đã bỏ phiếu? Các cá voi và quỹ đầu tư nắm giữ nhiều NEAR sẽ có lợi từ việc tăng giá, vì vậy họ ủng hộ. Các nhà phát triển — những người bị ảnh hưởng trực tiếp — có thể không có đủ token để bỏ phiếu chống lại. Điều này phản ánh một xu hướng 'thiên vị người nắm giữ' trong quản trị nhiều blockchain. Tôi đã chứng kiến điều tương tự ở các dự án DeFi, nơi các đề xuất có lợi cho holder thường được thông qua bất chấp tác động tiêu cực đến người dùng. Cuối cùng, tôi muốn kết nối điều này với bối cảnh vĩ mô. Chúng ta đang ở trong một thị trường tăng trưởng, nơi các câu chuyện giảm phát được yêu thích. NEAR đang tận dụng điều đó. Nhưng nếu thị trường đảo chiều, giảm phát sẽ không cứu được giá. Lúc đó, sự thiếu vắng các nhà phát triển sẽ lộ rõ. Tôi khuyên các nhà đầu tư nên theo dõi hai chỉ số: khối lượng giao dịch trên NEAR (để đánh giá đốt thực tế) và số lượng nhà phát triển đang hoạt động (để đánh giá sức khỏe hệ sinh thái). Nếu cả hai đều tăng, đây là một nước cờ thiên tài. Nếu không, nó có thể là một vết thương tự gây ra. Hãy nhìn về phía trước: quyết định này sẽ định hình lại NEAR trong 18 tháng tới. Tôi sẽ tiếp tục theo dõi, và như thường lệ, tôi đặt cược vào dữ liệu, không phải cảm xúc.