Có một người bạn nhắn tin cho tôi lúc 2 giờ sáng: "Sao Wif vẫn đỏ? Saylor nói về chiến tranh thế giới thứ ba, Trump vừa ra một đồng coin, mà thị trường vẫn chết?". Tôi nhấp một ngụm cà phê đã nguội lạnh. Câu hỏi đó không phải về giá. Nó là về một thứ còn sâu xa hơn: sự bất lực của một câu chuyện đã cũ.
Tuần qua, thị trường chứng kiến một sự kiện hiếm hoi: một meme coin chính trị có tên TRUMP (do một nhóm ủng hộ phát hành, không chính thức) bất ngờ tăng vọt 200% rồi lao dốc. Cùng lúc, Michael Saylor, người đứng đầu MicroStrategy, gây sốc với tuyên bố về việc Bitcoin sẽ là "cứu tinh" trong một cuộc chiến tranh hạt nhân giả định. Những tưởng đây sẽ là chất xúc tác cho một đợt tăng giá mới, nhưng Wif (dogwifhat), PEPE và phần lớn các meme coin hàng đầu lại tiếp tục xu hướng giảm. Trong 7 ngày qua, Wif đã mất 30% giá trị, kéo theo dòng vốn LP trên các DEX Solana rút ra hơn 40 triệu USD.
Đây không còn là câu chuyện về một "meme season" thất bại. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ chế kể chuyện của thị trường đang bị đứt gãy.
Hãy nhìn lại lịch sử. Mỗi chu kỳ đều có một "câu chuyện mẹ". Năm 2020, đó là "DeFi sẽ thay thế ngân hàng". Năm 2021, là "NFTs là văn hóa mới". Đầu năm 2024, câu chuyện mẹ là "Meme coin là tiếng nói của cộng đồng, là sự phản kháng lại VC". Những câu chuyện này có một điểm chung: chúng đều mang tính lý tưởng, hứa hẹn một tương lai tốt đẹp hơn. Nhưng giờ đây, câu chuyện mẹ đã bị bóp méo.
Sự ra đời của TRUMP coin không phải là một "sự kiện chuyển câu chuyện" (narrative shift), mà là một "sự kiện bão hòa câu chuyện" (narrative saturation). Khi một meme coin chính trị xuất hiện, nó cho thấy câu chuyện "chống lại giới thượng lưu" đã hoàn toàn bị thương mại hóa. Nó không còn là một trò đùa vô hại, mà là một công cụ kiếm tiền lạnh lùng. Sự kiện này đã đánh gục niềm tin của cộng đồng – thứ duy nhất nuôi sống meme coin. Tôi nhận ra điều này khi xem xét dữ liệu on-chain của ví phát hành TRUMP: họ đã tách thanh khoản ngay sau khi giá đạt đỉnh, một động thái quen thuộc của các "snipers" chuyên nghiệp chứ không phải một nhóm cộng đồng cuồng nhiệt.
Saylor thì càng tệ hơn, với những phát ngôn mang tính vĩ mô xa vời. Trong một thị trường giảm, cộng đồng không cần một nhà tiên tri báo tin dữ. Họ cần một người kể chuyện mang lại hy vọng thực tế, một câu chuyện về sự phục hồi. Lời nói của Saylor, dù đúng về mặt chiến lược dài hạn, lại đang tạo ra một bầu không khí sợ hãi và bất ổn, thứ mà meme coin – vốn dựa trên sự lạc quan và giải trí – không thể tồn tại.
Nhưng đó mới chỉ là bề nổi. Điều thực sự đang giết chết Wif và đồng loại, theo quan sát của tôi, là một câu chuyện phản trực giác: sự trỗi dậy của A.I. Agent.
Hãy nhìn vào các dự án A.I. Agent mới nổi trên nền tảng như Virtuals Protocol. Chúng cũng có tính cộng đồng, cũng kể chuyện, nhưng chúng có một thứ mà meme coin không có: tính hữu dụng và sự tiến hóa. Một A.I. Agent có thể học hỏi, tương tác, và tạo ra giá trị (dù là nhỏ nhất) cho người dùng. Chúng kể câu chuyện về một tương lai nơi máy móc và con người cùng sáng tạo văn hóa. Trong khi đó, meme coin chỉ biết lặp lại một câu chuyện cũ: "Hãy mua vào vì mọi người đều mua". Và khi câu chuyện đó không còn hiệu quả, dòng tiền sẽ chảy sang những mảnh đất màu mỡ hơn. Tôi đã chứng kiến điều này trong bear market 2022: khi câu chuyện "DeFi Summer" chết, mọi người đổ xô vào NFT, rồi GameFi. Dòng chảy đó không bao giờ dừng lại, nó chỉ thay đổi hướng.
Vậy, câu chuyện tiếp theo là gì? Tôi tin rằng, nó không còn là về một con chó đội mũ hay một đồng xu chính trị. Nó sẽ là về sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo và bản sắc văn hóa cộng đồng, một thứ mà tôi tạm gọi là "Cultural A.I. Meme". Đó là nơi một A.I. Agent không chỉ giao dịch, mà còn kể chuyện, tạo ra nghệ thuật và xây dựng một bản sắc riêng dựa trên tương tác thực tế. Nếu bạn còn giữ Wif, hãy tự hỏi: con chó đó biết kể chuyện không, hay nó chỉ biết im lặng và chờ người khác kể hộ?